پرورش ماهی سی بس یک صنعت نوپا و جدید در ایران است و افراد زیادی با آن آشنایی ندارند. اگر قصد پرورش این ماهی را داشته باشید، طبیعی است که بخواهید با چالش های پرورش ماهی سی بس آشنا شوید. اطلاع از این چالشها به شما اجازه میدهد که این ماهی را با کمترین مشکلات پرورش دهید. برای همین در این مقاله به سراغ چالش های پرورش ماهی سی باس یا باراموندی رفتیم و راهحلها و راهکارهای عملی را بیان کردیم. پس اگر میخواهید با دشواری های پرورش ماهی سی بس آشنا شوید و همچنین روش های مقابله با آنها را بیاموزید تا انتهای این مقاله با ما همراه باشید.
1- چالشهای مرتبط با بیماریهای ویروسی، انگلی و باکتریایی
ماهی سی بس مانند سایر گونههای آبزی پرورشی، به طور طبیعی مستعد ابتلا به عفونتهای باکتریایی، قارچی و انگلی است. در صورتی که این ماهی در شرایط استرسزا پرورش داده شود، احتمال ابتلا به عفونت یا بیماری در آن تشدید میشود که تأثیر به سزایی بر سلامت و سرعت رشد ماهی دارد. بهصورت کلی، پرورش ماهی سی بس در مراحل اولیه زندگی با چالشهای بیشتری همراه است و حساسیتهای بالاتری دارد.
در این دوره، بچه ماهی سی بس بهصورت جدی در معرض بیماریهای باکتریایی یا ویروسی مانند ویبریو (Vibrio) یا استرپتوکوک (Streptococcus) قرار دارد. در دوران بزرگسالی و بلوغ هم ماهی سی بس مستعد ابتلا به بیماری است و ممکن دچار بیماریهای سفیدک پوستی (Ichthyophthirius Multifiliis)، کوریوزیکتیس (Vibrio Anguillarum) شود. البته این بیماریها تا حد زیادی قابلپیشگیری هستند و با دارو یا آنتیبیوتیک میتوانید بیماری را از بین ببرید. همچنین با رعایت موارد زیر میتوانید از بیمارشدن ماهیها جلوگیری کنید:
- حفظ کیفیت آب
- پایش منظم سلامت ماهیها
- پرورش در محیطی دور از استرس
- شناسایی ماهیهای بیمار و قرنطینه آنها
- ضدعفونیکردن تجهیزات و وسایل حملونقل
- ایزولهکردن ماهیهای تازه پیش از رهاسازی در استخرهای پرورش ماهی
اگر بخواهیم، مهمترین بیماریهای بچه ماهی و ماهی سی بس را بیان کنیم، به جدول زیر میرسیم:
| بیماری | عامل | نوع | علائم | اقدامات |
| سفیدک پوستی | ویروس VSD | ویروسی | ضایعات سفید پوستی، پوستهریزی بیش از حد، ضعف عضلانی، مرگومیر بالا | پیشگیری از طریق غربالگری مولدین، تراکم کم لارو، تغذیه لارو باکیفیت، بهبود کیفیت آب |
| کوریوزیکتیس یا ویبریوز | ویبریو هاروی | باکتری | تیرهشدن بدن، بیحالی، بیاشتهایی | بهبود محیط و درمان آنتیبیوتیک |
| استرپتوکوک | باکتری استرپتوکوک اینی (Streptococcus iniae) | باکتری | مایع شکمی، قرمزی اندامهای داخلی و دیواره داخلی | درمان آنتیبیوتیک و واکسیناسیون |
| دیپلکتانوم | دیپلکتانوم | انگل مونوژنه | حرکات سریع، لکههای سفید روی آبششها | حمام با نمک شور، فرمالین، ارگانوفسفات یا پرازی کوانتل |
| قارچ آبشش | گونههای براکیومیستس (Brachiomyces sp) و گونههای آکلیا (Achlya spp) | قارچ | لکههای سفید و قرمز روی آبشش، ظاهر لکهدار آبششها، تنفس سریع، بیحالی، ازدستدادن اشتها | بدون درمان شناخته شده، کاهش بار آلی و افزایش تبادل آب |
2- شرایط محیطی و میزان شوری، دما و کیفیت آب
ماهی سی بس این توانایی را دارد که هم در آب شیرین و هم در آب شور زندگی کند و در هر دو محیط قابل پرورش است. در واقع سی باس میتواند شوری آب از 0 گرم بر لیتر (تقریباً آب شیرین) تا بیش از 40 گرم بر لیتر را تحمل کند و به همین دلیل یکی از سازگارترین گونهها برای پرورش به شمار میرود. همچنین سی بس میتواند در دماهای مختلف زندگی کند؛ ولی بهتر است که در دمای ایدهآل پرورش داده شود. اگر هم دما از 20 درجه سانتیگراد پایینتر بیاید، ماهیها بهنوعی تغذیه خود را متوقف میکنند و این دما میتواند باعث مرگومیر جمعی شود. بارندگی هم میتواند باعث کم یا زیادشدن شوری آب شود و عاملی استرسزا برای ماهیها محسوب میشود.
بهصورت کلی، شرایط محیطی ایدهآل برای پرورش ماهی و بچه ماهی سی بس، دارای ویژگیهای زیر است:
- دمای مناسب آب: بهترین میزان دمای آب برای ماهی سی بس، بین 26 تا 29 درجه سانتیگراد است. اگر از استخر یا قفس دریایی برای پرورش ماهی استفاده میکنید، برای حفظ دمای مناسب میتوانید از سایهبان هم بهره ببرید.
- میزان اکسیژن محلول در آب: میزان اکسیژن محلول در آب باید بین 4 تا 9 میلیگرم بر لیتر باشد. البته ماهی سی بس برای مدت کوتاهی میتواند اکسیژن پایینتر، یعنی حدود 3 میلیگرم بر لیتر را هم تحمل کند.
- آمونیاک آزاد: میزان آمونیاک آزاد در آب نباید از 1 میلیگرم بر لیتر بیشتر باشد.
- تراکم ماهی: تعداد و تراکم ماهیها مخصوصاً در مراحل اولیه پرورش، باید کاملاً متناسب با ظرفیت سیستم پرورشی باشد. یعنی فارغ از اینکه از سیستم مدار بسته، قفس دریایی یا استخر استفاده میکنید، باید تعداد و تراکم ماهیها استاندارد و متناسب با فضا باشد.
ماهی سی بس میتواند برای مدت کوتاهی شرایط خارج از محدودههای بالا را هم تحمل کند. اما این شرایط باعث کاهش سرعت رشد ماهی یا افزایش استرس آن میشود که ممکن است سلامت ماهی را به خطر بیندازد. پس بهتر است همواره ماهی را در شرایط محیطی مناسب پرورش دهید تا بهترین کیفیت را داشته باشند.
3- مدیریت آب اضافی در سیستمهای مداربسته پرورش ماهی سی بس
در مراحل اولیه پرورش ماهی سی بس، معمولاً از سیستم مدار بسته یا RAS که مخفف Recirculating Aquaculture Systems است، استفاده میشود. در این سیستم، ماهیها در مخازن آب نگهداری میشوند که میتوانید کنترل کاملی روی آن داشته باشید. یعنی میتوانید تمام پارامترهای مرتبط با محیط و آب مانند دما، pH، شوری، اکسیژن و غیره را تنظیم کنید. همچنین به دلیل این که آب این مخازن بهصورت مداوم در حال حرکت است و تصفیه میشود، احتمال شیوع بیماریها کاهش مییابد.
دراینبین، شما با چالش دفع پساب و ضایعاتی روبرو میشوید که این سیستم تولید میکند. البته این پساب و ضایعات از سیستمهای باز کمتر است اما همچنان باید بهدرستی مدیریت شود. از جمله مواردی که باعث ایجاد پساب یا ضایعات میشوند، میتوان به پسماندهای غذایی، فضولات ماهی و سایر مواد آلی یا غیرآلی معلق در آب اشاره کرد.
علاوهبرآن، تصفیه فاضلاب در سیستمهای مداربسته هم به دلیل حجم و غلظت بالای آلایندهها، به روشهای نوین و تکنولوژیهای پیشرفتهای نیاز دارد. در غیر این صورت ممکن است آب بهصورت مؤثر تصفیه نشود که میتواند باعث ایجاد بیماری در ماهیها شود. پس بهتر است از سیستمهای تصفیه چندمرحلهای با عملکردهای مکمل استفاده کنید تا آب بهصورت کامل تصفیه و آلایندهها حذف شوند.
همچنین با استفاده از خوراکهای باکیفیت، میتوانید پسماندهای غذایی را به حداقل برسانید. در نهایت شما میتوانید با رعایت استانداردهای محیط زیستی، ضایعات را از طریق خاک یا آبهای سطحی دفع کنید. همچنین برخی از پسابها میتوانند در کشاورزی یا سایر سیستمهای آبزیپروری استفاده شوند.
4- ناشناختهبودن ماهی سی بس در بین عموم مردم ایران
ماهی سی بس یا باراموندی در اصل ماهی بومی شمال استرالیا و جنوب آسیا است. این ماهی بهخاطر طعم لذیذ و ارزش غذایی بالایی که دارد، در تمام دنیا بهعنوان یکی از غذاهای محبوب شناخته میشود. ماهی سی بس را میتوانید به روشهای مختلف بپزید و با دستور پختهای مختلف آن را آماده کنید. بااینحال، این ماهی خوشطعم هنوز هم در ایران به اندازه کافی شناخته نشده است. در واقع مصرف و شناخت ماهی سی بس در مقایسه با سایر ماهیها مانند قزلآلا، سالمون و کپور پایینتر است.
باتوجهبه توضیحات بالا، یکی دیگر از چالش های پرورش ماهی سی بس، بازاریابی و فروش آن است. قیمت این ماهی بهخاطر ارزش غذایی بالا و خواص شگفتانگیز، کمی از ماهیهای دیگر بالاتر است. بااینحال، بسیاری از افرادی که طرفدار ماهیهای قزلآلا یا سالمون هستند، بعد از امتحانکردن ماهی سی بس آن را بسیار دوست داشتهاند. این نشان میدهد که با شناخت و معرفی بیشتر، ماهی سی بس بهراحتی میتواند جایگاه خود را در سفره مردم ایران تثبیت کند.
5- نبود شبکه تبادل تجربیات و دانش در زمینه پرورش ماهی سی بس در ایران
یکی دیگر از چالش های پرورش ماهی سی بس در ایران، نبود یک شبکه ارتباطی یا اتحادیه برای تبادل دانش و تجربیات است. این موضوع بسیار مهم است چون وجود چنین شبکه یا اتحادیهای، منافع زیادی برای همه پرورشدهندههای ماهی سی بس دارد. با ساخت این شبکه، نهتنها این صنعت رشد و توسعه بیشتری پیدا میکند، بلکه میتوان بهترین شیوههای پرورش ماهی سی بس در ایران را پیدا کرد.
علاوهبرآن، عدمدسترسی به یک مرجع واحد برای تبادل دانش و تجربیات باعث شده که پرورشدهندگان ماهی سی بس از آخرین یافتهها و دستاوردهای علمی در این زمینه بیاطلاع باشند. این موضوع باعث میشود که پرورشدهندهها همچنان از روشهای سنتی در پرورش ماهی استفاده کنند که راندمان و سودآوری را کاهش میدهد. درحالیکه با ساخت یک شبکه ارتباطی، تقریباً همه این چالشها را میتوان رفع کرد.
درصورتیکه مشتاق به تشکیل چنین اتحادیهای هستید، میتوانید از طریق شماره 88546528-021 با کارشناسان ما در ارتباط باشید. راموز بهعنوان اولین تولیدکننده و واردکننده اختصاصی ماهی سی بس استرالیایی، آمادگی کامل خود را برای ساخت چنین اتحادیهای اعلام میکند.
6- چالشهای تغذیه و رژیم غذایی ماهی سی بس
ماهی سی بس برای رشد مناسب به یک رژیم غذایی با پروتئین بالا نیاز دارد چون در اصل یک ماهی گوشتخوار محسوب میشود. البته باید سایر مواد مثل چربیها، ویتامینها و مواد معدنی هم در برنامه غذایی این ماهی گنجانده شوند. خوراکهای پروتئیندار مختلفی برای ماهی سی بس وجود دارد که بهصورت پلتهای شناور یا تهنشین ارائه میشوند. علاوهبرآن، بعضی افراد ماهی سی بس را با ضایعات ماهی یا همان Trash Fish تغذیه میکنند. معمولاً ماهیهایی که از پلتهای صنعتی استفاده میکنند، سریعتر رشد میکنند.
نکته مهم در مورد غذای ماهی سی بس این است که باید از غذاهای باکیفیت استفاده کنید. این کار هم باعث میشود ماهی سریعتر رشد کند و هم کمتر به بیماری مبتلا شود. ماهی سی بس همچنین به تغییرات ناگهانی غذا حساس است و در صورت تغییر رژیم غذایی، بهتر است این تغییر بهتدریج صورت بگیرد. بهتر است عوامل استرسزا برای ماهی هم رفع شوند چون میتوانند بر تغذیه ماهی تأثیر بگذارند. شما با رصد FCR یا همان نسبت تبدیل خوراک به گوشت، میتوانید اثربخشی غذاها و تغذیه ماهی را بررسی و کنترل کنید.
7- عرضه همزمان محصول به بازار و نبود تعادل
پرورش ماهی سی بس یک صنعت تازه و روبهرشد در ایران است و فرصتهای زیادی در این صنعت وجود دارد. کوچک بودن این صنعت باعث شده که هماهنگی بین پرورشدهندهها و ارائهدهندههای محصول کم باشد. در نتیجه پرورشدهندگان ماهی سی بس بدون هماهنگی با سایر پرورشدهندهها، محصولات خود را به بازار عرضه میکنند. برای همین ممکن است برخی اوقات محصولات بهصورت همزمان وارد بازار شوند.
این کار باعث افزایش عرضه به بازار میشود که در نتیجهٔ آن، قیمت ماهی سی بس پایین میآید. این موضوع در نهایت به کاهش سودآوری پرورشدهندهها منجر میشود. با تشکیل یک صنف منسجم یا اتحادیه، پرورشدهندهها میتوانند محصولات را در بازههای زمانی مشخصی به بازار ارائه کنند تا همه بتوانند سود مناسبی را کسب کنند. این کاری است که سایر صنفها مثل صنف مرغدارها انجام دادهاند.
8- قطعی برق در سیستمهای مداربسته پرورش ماهی سی بس
یکی دیگر از چالش های پرورش ماهی باراموندی یا سی بس، قطعی برق است. این مسئله مخصوصاً برای فضاهایی که از سیستم مدار بسته استفاده میکنند، بسیار جدی است. این سیستمها به برق وابسته هستند و مواردی مثل سیستمهای تهویه و تصفیه، پمپهای آب و سایر تجهیزات حیاتی بدون برق از کار میافتند. مختلشدن این سیستمها باعث کثیفشدن آب، کاهش اکسیژن و تلفات ماهی میشود. برای همین حتماً باید یک برق بکاپ یا ژنراتور پشتیبان در محل داشته باشید.
9- عدم تنوع ژنتیکی در ماهی سی بس
تنوع ژنتیکی به ماهیها کمک میکند که در شرایط مختلف و در برابر بیماریها سازگاری بیشتری داشته باشند. یعنی تنوع ژنتیکی پایین میتواند مشکلات و چالشهای بیشتری به وجود بیاورد. برای مثال اگر تنوع ژنتیکی کم باشد، هنگام بروز بیماری کل جمعیت ماهیها تحت تأثیر قرار میگیرد. پس میتوان گفت که عدم تنوع ژنتیکی میتواند منجر به مشکلاتی مانند افزایش حساسیت به بیماریها، کاهش نرخ رشد و افزایش تلفات شود و حتی روی کیفیت گوشت ماهی سی بس هم تأثیر بگذارد. بنابراین سعی کنید تنوع ژنتیکی گستردهای داشته باشید تا با چالشهای کمتری روبرو شوید.
10- همنوعخواری؛ یکی دیگر از چالش های پرورش ماهی سی بس
ماهی سی بس را میتوان نوعی از ماهیهای اجتماعی دانست که میتوانند در گروهها بزرگ، کنار هم زندگی کنند. بااینحال، این ماهیها علاقه زیادی به همنوعخواری (Cannibalism) دارند و ممکن است ماهیهای بزرگتر، ماهیهای کوچکتر (تا دو سوم اندازه خودشان) را بخورند. برای جلوگیری از همنوع خواری، شما باید ماهیها را بهصورت مرتب، بر اساس اندازه تفکیک کنید تا از تلفات ناشی از همنوعخواری جلوگیری کنید. همچنین درصورتیکه تغذیه ماهی مناسب و درست باشد، احتمال همنوعخواری خودبهخود کاهش پیدا میکند.
پرورش ماهی سی بس در ایران؛ فرصتی طلایی با چالشهای قابلحل
تا اینجا در مورد چالش های ماهی سی بس صحبت کردیم و انواع مسائل را به همراه راهحلهای آنها بیان کردیم. همانطور که دیدید، بیشتر چالشها بهخاطر نوپابودن این صنعت است و بسیاری از مسائل را میتوانید بهراحتی حل کنید. اگر به پرورش ماهی سی بس تمایل دارید، پیشنهاد میکنیم از طریق شماره 88546528-021 با کارشناسان ما در ارتباط باشید. اگر سؤالی در مورد چالش ها و موانع پرورش ماهی سی بس دارید، در بخش کامنتها از ما بپرسید. همچنین اگر تجربهای در پرورش این ماهی دارید، خوشحال میشویم تجربیات شما را بخوانیم.
